Kafkas Çeçen Kültür Derneği İstanbul Türkiye

Emin ALTUNBAY
06 Şubat 2014 Perşembe
ŞEHİTLERİMİZ - GAZİLERİMİZ

Osmanlı Devleti’nin zayıflayarak, dağılma süreci yaşadığı, göçlerin, toprak kayıplarının ve savaşların yoğun olarak yaşandığı döneme dağılma dönemi denir. 1792 Yaş Antlaşması ile başlayıp 1922'de Osmanlı Devletini yıkılışına kadar devam eden dağılma dönemi’nde Osmanlı Devleti avrupalı devletlerin kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından yararlanıp denge politikası izleyerek varlığını korumaya çalışmıştır. Osmanlı Devletine, bu dönemde Avrupalı Devletlerce "Hasta Adam" olarak adlandırılmıştır.
Bu dönemde; 2. Mahmut (1808-1839), Abdülmecit (1839-1861), Abdülaziz Dönemi(1861-1876), V. Murat Dönemi, II. Abdülhamit Dönemi (1876-1909) ve V. Mehmet Reşat Dönemi (1909-1918) diyerek sayabileceğimiz altı tane padişahın Osmanlı Devletini yönetmişlerdir.
Dağılma Döneminin önemli olaylarını şu şekilde özetleyecek olursak; Sırp İsyanı (1804), Osmanlı-Rus Savaşı (1806-1812), Osmanlı-Rus Savaşı(1828-1829), Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın İsyanı Kırım Savaşı (1853-1856), 93 Harbi denilen (1877-1878), Osmanlı-Rus Savaşı, Trablusgarp Savaşı (1911), Balkan Savaşları (1912-1913), Dünya Savaşı (1914-1918) ve İstiklal Harbi (1919-1922) yaşanmıştır.
Çeçenlerin Osmanlı Devletine göçleri Padişah Abdülmecit (1839-1861) zamanında 1859 yılında başlamış ve 1913 yılı V. Mehmet Reşat döneminde (1909-1918), 1913 yılında, 54 yıl sonra son bulmuştur.

Kuzey Kafkasyalıların 1859’dan 1913 yılına kadar Osmanlı topraklarına üç büyük göçü olmuştur. İlki ve en büyüğü 1859-1865, ikincisi 1887-1894, üçüncüsü 1894-1914 yıllarında gerçekleşmiştir. (Tarık Cemal KUTLU -Milis Mülâzım Mirza Bey)

Çardağa ilk iskânların hangi yıl olduğunu hangi aile, kabilelerin, kaçar kişi olarak geldiğini belirten bir bilgi ve belge bu gün için bulunmamaktadır. Ancak genel olarak bu konuda yapılan çalışmalar ve araştırmalardan yararlanarak Çardağa ilk yerleşimlerin ve iskânların ilk ve en büyük göç olan 1859-1865 yılları olması kuvvetli ihtimaldir.
Fakat şunu kesin olarak söyleyebiliriz ki  Çardak’ın iskan ve yerleşim sonrası  resmi olarak  isimlendirilme tarihi Hicri 1305 (miladi.1888) tir. (Dip not 1)
Çeçenlerin Osmanlı Devletine göçleri Osmanlı Devletinin tarih sahnesindeki en zor ve meşakkatli bir dönemine rastlamaktadır. Bu dönem hem Kuzey Kafkasya’dan göç eden muhacirler, hem de Osmanlı Devleti için var olma mücadelesinin bütün ağırlığıyla hissedildiği bir dönemdir. Yaklaşık 100 yıl boyunca imparatorluk, ekonomik, askeri anlamda yeterli yenilikleri ve ıslahatları yapamamış dolayısıyla dünya siyasetinde de etkisi ve ağırlığı kaybolmaya başlamıştır. Muhacirler göç ederek geldikten sonra yeni vatanları olan Osmanlı Devletinin savunma müdafaa görevlerinde tabiatıyla katılmışlardır.

Kafkas Muhacirlerinden göç eden birinci kuşaktan başlayarak bir çok vatan evladı yeni yurtlarını ve vatanlarını savunmak amacıyla; 93 Harbi denilen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşından, Trablusgarp Savaşına (1911), Balkan Savaşlarından (1912-1913), I.Dünya Savaşı (1914-1918) ve İstiklal Harbi (1919-1922) savaşına yine Maraş Harbi, ve Kore Harbinden İç Güvenlik harekatlarına kadar vatan savunmasına katılmış ve şehitlik mertebesine ulaşmışlardır. Onları hatırlamak, hatırlatmak bizler için manevi bir  sorumluluk ve görevdir.

Bu günkü ismiyle Çardak Kasabamızdan göçlerden itibaren savaşlara katılıp ta şehit olarak dönmeyenlerin hikayeleri, ailelerin yaşadıkları dramlar üzüntüler her zaman anlatılmaktadır.
Maalesef kasabamızdaki yaşlılardan duyduklarımızın ve anlatılanların dışında yeterli bilgi olmadığı gibi herhangi bir belge de bu gün için bulunamamıştır.
Özellikle şahsi merakım ve kendi sülalemizin şecere bilgileri, nüfus kayıtları, şehitler, savaşlara katılan gaziler, gidip dönmeyen hakkında bilgiler öğrenmeye çalışırken kasabamızdan da vatan savunması sırasında şehit olmuş kişilerin isimlerini öğrenmeye çalıştım.
Bu konuda maalesef, Çardak Kasabamızın geçmişten bu güne idari anlamda değişikliler yaşanması; Kaza Teşkilatının kurulması ve tekrar kaldırılması, isim değişiklikleri, hem Nüfus hem de askerlik  kayıtlarında da yer değiştirme ve karışıklıklara neden olmuştur.

Bunları sıralamak gerekirse
1. Örneğin 1917 yılına kadar Elbistan kazasına  bağlı köy olması bu dönemde  (Çardak Köyünün hem nüfus hem de Askerlik şubesi Elbistan Kazasıdır.)
2. 1917-1924 yılları arasında Süleymanlı adıyla kaza olması, (Askerlik şubesi Süleymanlı Kazasıdır. Yerleşim yerinin isim değişikliği yapılmıştır)
3. 1924-1934 arası Süleymanlı Nahiyesi (Askerlik şubesi Göksun Kazasıdır)
4. 1934 yılında tekrar Çardak adını alması (Askerlik şubesi Göksun Kazasıdır)

Şehit ve gazilerimiz ile ilgili alan araştırması esnasında Birinci Dünya Savaşı 1914-1918, İstiklal (Kurtuluş) Savaşı-1919-1922) ve Kahramanmaraş’ın işgali ve kurtuluşu üzerinde yoğun olarak çalışılmıştır. dolayısıyla  en çok zorlandığımız ve bilgilere ulaşamadığımız bu dönem ve daha  gerisidir. Kore Harbi, İç Güvenlik Şehitleri daha yakın bir zamanı içerdiği için bilgilere daha kolay ulaşılmıştır.

Kahramanmaraş’ın Fransız işgalinden kurtuluşu sırasında Çardak’tan, (O zamanki ismiyle Süleymanlı kazası) Yüzbaşı Yörük Selim ile beraber giden ve  yarın 4 Şubat 1920 de  Şehit oluşunun 94. yılı olan bir şehidimizin nerede ne zaman şehit olduğunu ve mezarının nerede olduğunu  en yakınları dahil bilmiyoruz
Çok önemsediğim ve yapmaya çalıştığım bu çalışma esasen yüzde yüz tamamlanmış değildir. Zaten buna imkan da göremiyorum. Fakat artık paylaşılması gerektiğini düşünmekteyim. Maalesef yakın tarihimize olan ilgisizliğimiz bilgileri kayıt altına almayışımız bunun en önemli nedenleridir.

Şahanbi (Şahinbey – Çeçen Şahin) Allah katında en güzel şekilde onurlandırılmıştır. Fakat öğrenmek hatırlamak gerekmiyor mu? ( dipnot 2)

Yaklaşık 100 yıl önce şehit olmuş kişilerin isimlerini öğrenmeye çalışırken maalesef bu kişilerin kardeşleri, ana babası da hayatta olmadığı için isimlerinin unutulduğuna hatırlanamadıklarına şahit olunmuştur. Aradan çok uzun bir dönem (bir asır) geçtiği için savaşlara gidip dönmeyenlerin eğer ailelerinden de kimse yok ise zaten bilinememektedir. Umuyoruz ki yeni bilgi ve belgelere ulaşıldıkça yeniden düzenlenecektir.
Uzun süredir üzerinde çalıştığım bu çalışmayı toplayabildiğim kadarıyla resmi bilgi ve belgeler ve bunların dışında bu konuda bildiklerini anlatan insanlarımızın katkılarıyla tamamladım. Bu esnada özellikle kasabamız belediye başkanı Ali Kutlu ağabeye, eski belediye başkanlarına, muhtarlarımıza, çok kıymetli bilgiler aldığım yaşlılarımıza ve aşağıda isimlerinin zikrettiğim bütün insanlarımıza (dipnot 5) çok teşekkür ediyorum.  İsmini saydığım ve yaşayan bütün herkese sağlıklı bir yaşam dilerken vefat eden büyüklerimize ve tüm Şehitlerimize Allah’tan rahmet diliyorum.


BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI-İSTİKLAL SAVAŞI ŞEHİTLERİ

1- Elcurga oğlu Süleyman (Abdulkerim GÜNEY’in dedesi) Zeytun bölgesi ermeni çeteleri isyan savaşları. Kahramanmaraş
2- Rıza oğlu Nuri [doğ. t: 1304 (1887) ölüm t:15.08.1916. Göksun Askerlik şubesi. Elbistan]. İki Numaralı Mardin Hastanesi. Birinci Dünya Savaşı
3- Yahya oğlu Albi (Abdulkerim GÜNEY’in ağabeyi) Kafkas Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
4- Yahya oğlu Süleyman (Abdulkerim GÜNEY’in ağabeyi) Kanal muharebeleri. I Birinci Dünya Savaşı
5- Mehmet oğlu Yakup (Hüseyin BOLAT’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
6- Mehmet oğlu Hüseyin (Hüseyin BOZKURT’un amcası) Çanakkale Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
7- Mehmet oğlu Hasan (Hüseyin BOZKURT’un amcası) Çanakkale Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
8- Mirzaoğlu Hamit (İhsan ERDOĞAN’ın amcası) Kafkas Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
9- Visiyta oğlu Gafur( Cemal KUTLU’nun dedesi) Yemen Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
10- Avni Mirza Efendi Goymırza (Şevket ÖZDİL’in dedesi) Kafkas Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
11- Mehmet usta oğlu Nuri (Lokman ALTUNBAY’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
12- Mehmet usta oğlu Umğa (Lokman ALTUNBAY’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
13- Rıza oğlu Ömer (Ebubekir ALTUNBAY’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
14- Muharbi en büyük oğlu XXXX (İzzettin SİNAN’ın amcası) Birinci Dünya Savaşı
15- Timurağa oğlu XXXX (Nesibe DEMİR’in ağabeyi, Şükrü DEMİR’ın dayısı) Birinci Dünya Savaşı
16- İbrahim oğlu Ahmet YAŞAR (Şükrü YAŞAR’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
17- Mahmut oğlu Yakup ( Hüseyin BOLAT’ın ağabeyi) Yemen Cephesi. Birinci Dünya Savaşı
18- Davut oğlu İzzet (Reşat YAŞAR’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
19- Kahir oğlu Ömer( Musa  YAŞAR’ın ağabeyi)) Birinci Dünya Savaşı
20- Kovnuka oğlu Aslan (Beslen AYHAN’ın ağabeyi) Birinci Dünya Savaşı
21- Kovnuka oğlu Selim (Beslen AYHAN’ın ağabeyi )  Birinci Dünya Savaşı
22- Şeyh oğlu ŞAHANBİ (Nazım MERT’in amcası) [dipnot 1] Kahramanmaraş savunması. Birinci Dünya Savaşı

YAKIN DÖNEM ŞEHİTLERİMİZ

1. Hamdi Aslan

Jandarma.Uzm.Onb.
Baba adı: Ahmet
Anne adı: Dilber
Doğum yeri ve tarihi: Göksun- Kahramanmaraş- 1969
Şehadet yeri ve tarihi: Bitlis 06.04.1994
Kabir yeri: Çardak Mezarlığı- Göksun- Kahramanmaraş
Şehadet nedeni: Terörle mücadele, iç güvenlik


2. Faruk Teke

Polis Memuru
Baba adı:  Hüseyin
Anne adı:  Hürü
Doğum yeri ve tarihi:  Göksun- Kahramanmaraş - 02.04.1962
Şehadet yeri ve tarihi:  KÜTAHYA 07.06.1995
Kabir yeri:  Çardak Mezarlığı- Göksun Kahramanmaraş
Şehadet nedeni: Ekip Otosuna Bir Aracın Çarpması Sonucu Şehit Olmuştur

3. Fatih Özdil

Baş komiser
Baba adı: Hilmi
Anne adı: Bağdat
Doğum yeri ve tarihi: Göksun- Kahramanmaraş - 01.03.1965
Şehadet yeri ve tarihi: LİCE- DİYARBAKIR 11.10.1997
Kabir yeri: Çardak Mezarlığı- Göksun- Kahramanmaraş
Şehadet nedeni: Terör Örgütü PKK ile Mirza Dağı Eteklerinde Girilen Silahlı Çatışma

3-Tahir Toka

Polis Memuru
Baba adı: Şevket
Anne adı: Emiş
Doğum yeri ve tarihi: Göksun- Kahramanmaraş - 12.12.1970
Şehadet yeri ve tarihi: İstanbul- 11.12.2000
Kabir yeri: Çardak Mezarlığı- Göksun- Kahramanmaraş
Şehadet nedeni: TKP/ML Terör Örgütünün tarafından görevi başında iken yapılan silahlı saldırı

4-Cihat Yıldır  

Emniyet müdürlüğü Teknisyeni
Baba adı: Talat
Anne adı: Bedriye
Doğum yeri ve tarihi: Göksun- Kahramanmaraş - 11.11.1957
Şehadet yeri ve tarihi: İstanbul- 11.12.2000
Kabir yeri: Çardak Mezarlığı- Göksun- Kahramanmaraş
Şehadet nedeni: görevi başında trafik kazası sonucu şehadet.

                      

GAZİLERİMİZ

A- BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI  VE İSTİKLAL SAVAŞI GAZİLERİ 

1- Han Süleyman oğlu Mirza Efendi (dipnot 3) İstiklal Savaşı
2- Şeyh oğlu CAHANBİ MERT. Birinci Dünya Savaşı - Çanakkale Cephesi
3- Gin Hacı oğlu İbrahim GENEL (dipnot 4) İstiklal Savaşı- Maraş Savunması
 4-Aziz oğlu Şahap KUTBAY(1897–1983) (dipnot 4) İstiklal Savaşı -Maraş Savunması
 5-Kahir oğlu Musa YAŞAR. Birinci Dünya Savaşı
 6.Şıhmırza ERDOĞAN. İstiklal Savaşı - Maraş Savunması
 7-Alhas oğlu Kamil ÖZDİL. Birinci Dünya Savaşı
 8-Alhas oğlu Mecit ÖZDİL. İstiklal Savaşı - Maraş Savunması
 9-Alhas oğlu Hacımurat ÖZDİL. İstiklal Savaşı - Maraş Savunması
10-Reşit oğlu İbrahim GÜNEY. Birinci Dünya Savaşı
11-Orakmirzaoğlu (Orkmırz) oğlu Hasmirza TUKAY. (?-1929) 1. Dünya Savaşı - Doğu Cephesi
12-Muta oğlu İbrahim (Lula) YILMAZ. Birinci Dünya Savaşı - Suriye Filistin Cephesi
13-Cühü YILDIZ (Ali YILDIZ’ın babası). Birinci Dünya Savaşı - Yemen Cephesi
14-Tayip oğlu İbrahim YILDIR. İstiklal Savaşı - Maraş Savunması

15-Çolak Alsığ oğlu Hasan Çavuş (Mustafa ŞAHAN’ın babası) Birinci Dünya Savaşı

B- KORE GAZİLERİ

1-Tuğgeneral  Sıtkı  KUTLU (1903- ?  )
1-Nurettin ÖZDİL (doğ.t:1933)
2-Kazım KAYAY (doğ t:1933)
3-Kazım MERT  (doğ t:1933)
4-Ahmet ÖZDEMİR (doğ t:1933)
5-Yaşar AYHAN (doğ t:1934)
6-Abdullah ÖZDİL ((doğ t:1941))


C- KIBRIS GAZİLERİ

  1-Mustafa GENEL (doğ t:1953)
  2-Hikmet TUKAY  (doğ t:1953)

Emin ALTUNBAY
03-02-2014

DİPNOTLAR:


Dip not 1.
Osmanlı Arşiv belgeleri: Tarih: 10/Ca/1305 (Hicrî) Dosya No:1480 Gömlek No:14 Fon Kodu: DH.MKT.  -Elbistan dahilinde Çerkes ve Rumeli muhacirlerinin iskanıyla kurulan oniki köyün Sayacak, Kamışcık, Çardak, Korkmaz, Deveboynu, Kargabükü, Poskoflu, Kuşyaka, Tepebaşı, Taykendi, Böğet ve Yazıkilise olarak adlandırılması

Dip not  2.
ÇARDAK'LI ŞEHİT ÇEÇEN ŞAHANBİ

http://www.kafkascecen.org.tr/?module=yazar_yazilari&yazi_no=101

Dip not  3.
TÜRKİYE CUMHURİYETİ İSTİKLAL MADALYASI VESİKASI
Numara: 15747
30 Mayıs 1926 tarih ve 860 sayılı İstiklal Madalyası Kanununa tevfikan Milli Orduda vazife alan Mirza Efendi kırmızı şeritli istiklâl madalyası ile taltifi 12–11–1929 tarihinde tasdiki aliye iktiran etmiştir.
Mühür
T. C. M. Müdafaa Vekâleti
İmza                :M. Abdulhalık
Kıtası             : …
Rütbesi :Milis mülâzım
İsmi             :Mirza Efendi
Peder ismi :Han Süleyman
Doğum tarihi :Tarsus
Sicil Kayıt no :160
Kendi evlâdı bulunmadığından öz kardeşinin oğlu Fikri Baykan’a intikal ettirilmiştir.
Kıdem Şb. Md. 20. 2 . İmza MİLLİ SAVUNMA BAKANI
K. K. Prs. Bşk. 21. 2 962 Mühür imza

Dip not  4.
Kırmızı şeritli istiklal madalyası almıştır.

Dip not  5.
YAZI İÇERİĞİNİN OLUŞTURULMASINDA BİLGİLERİYLE KATKI SAĞLAYAN ÇOK KIYMETLİ KİŞİLER

Emir(bey) İNCE
Dursun TUKAY
İzlettin AYDIN
Ömer ERDOĞAN
Selahattin KUTBAY
Sadettin ÖZBAY
Hüseyin BOZKURT
Hikmet KAYIR
Selahattin BERKHAN
Ali YANDIR
Necmettin KIŞLAK
Mahmut ASLAN
Şevket ÖZDİL
Kemal CANBOLAT
İzzettin SİNAN
Fikri BAYKAN
Hilmi ALTUNBAY
Doğan YILDIR
Osman YILDIR
Atıf GÜNEY
Kazım KAYAY
Kazım MERT
Nazım MERT
Erkan YAŞAR
Davut YAŞAR
Orhan YAŞAR
Ali KUTLU
Ömer GENEL
Abidin GENEL
Rıfat YILMAZ
Remzi TÜRK
Lütfi ŞAHAN
Hüseyin BOZKURT
Yahyahan GÜNEY
Şefik IŞIK
Barış DENGE
Ömer AKDOĞAN
Selim AYHAN
Bekir TEKE
Abidin GENEL
Halit ADATEPE
Sadık YARDIM
Hasan KARAKAYA
Ömer GÜLSEREN
Ali Rıza AYKUT
Rıfat YILMAZ
Alaattin TOKA
Coşkun ÖZDEMİR
Nahide DEMİR
Hüseyin KUTSAL
Hafız İbrahim IŞIK
Hüseyin GENEL
Hamit ERDOĞAN
Mustafa KASAP
Bahadır Mücahit BOLAT

Bu Yazı Toplam 4462 Defa Okunmuştur
Kafkas Çeçen Kültür Derneği Mail Listesine Katılmak ve Düzenli Haber Bülteni Almak İçim Katıl
Etkinlik Takvimi

«  Aralık 2017  »
PzPtSaPeCuCt
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31 

 
Yorum / Makale
ÇEÇEN EVİ

Abdurrahman ÖZDİL
ÇEÇEN KÜLTÜRÜ TESPİT ÇALIŞMALARI 1

Erol YILDIR
ZAMANIN HÜKMÜ

Atila DOĞAN
ÇEÇEN HİLMİ (Bir PATENT Öyküsü)

ihsan BERKHAN
KURŞUN 1. bölüm

Ali BOLAT
TÜRKİYE ÇEÇEN DİASPORASININ EN ÖNEMLİ PROBLEMİ

Yahyahan GÜNEY
ŞEHİTLERİMİZ - GAZİLERİMİZ

Emin ALTUNBAY